HELP DE GIERZWALUWEN!


Gierzwaluwen nestelen in allerlei holtes in gebouwen. In oudere woningen zijn die vaak wel te vinden. Maar dankzij verbeterde technieken en vooral ook strengere normen zoals het Bouwbesluit is in nieuwere gebouwen vaak niet één holte toegankelijk. Huismussen hebben hier duidelijk onder te lijden, het is één van de oorzaken waardoor ze op de Rode Lijst terecht zijn gekomen. Misschien zouden Gierzwaluwen daar ook wel op staan, als het makkelijker was een beeld te krijgen van hoe veel er daarvan zijn. In Engeland is dat blijkbaar beter gelukt en staan ze op de Amber List (25 tot 49% achteruitgang in 25 jaar).
Om te voorkomen dat de bijzondere, spectaculaire en prachtige Gierzwaluw uit de lucht boven onze steden en dorpen verdwijnt moeten we ervoor zorgen dat ze in onze gebouwen terecht kunnen om te nestelen. Bij renovaties en sloop gaan ongemerkt ontzettend veel nestplaatsen verloren. Bouwbedrijven en architecten kunnen een enorm verschil maken. Gelukkig gebeurt het steeds vaker dat bedrijven oog hebben voor flora en fauna en milieu. Groene daken worden veel gepromoot om hun gunstige effect op het klimaat in de stad en het effect op de afvoer van hemelwater, maar groene daken zijn ook van belang voor vogels. Misschien niet direct, maar er kunnen bijvoorbeeld insecten op leven die weer een voedselbron voor vogels vormen. Iets dat met een plat, kaal dak toch veel minder het geval is.
Voor Gierzwaluwen is van alles te doen, maar er kan ook van alles mis gaan. Daarom is het belangrijk goed geïnformeerd te zijn als u iets voor Gierzwaluwen wil doen, zelf of door anderen te adviseren. Hieronder volgen enkele belangrijke zaken. Als u hulp nodig heeft of een vraag heeft kunt u alijd contact met mij opnemen.

Foto door Klaus Roggel (www.mauersegler.klausroggel.de)
Foto door Klaus Roggel (www.mauersegler.klausroggel.de).


Zoals gezegd is er vanalles mogelijk om Gierzwaluwen aan een nestruimte te helpen. Er zijn speciale Gierzwaluwdakpannen in de handel, zeer duurzame neststenen, al dan niet voor inbouw, er zijn nestkasten te koop of zelf te maken in allerlei ontwerpen (klik voor een pagina op de website van Vereniging Gierzwaluwbescherming Nederland waarop overzichten staan van leveranciers en de mogelijkheden). Daarnaast is het ook mogelijk, soms met maar een héél kleine ingreep, een bestaande geschikte holte toegankelijk te maken voor Gierzwaluwen. Voor welke voorzieningen gekozen wordt is afhankelijk van de plaatselijke situatie, dat geldt zelfs voor de verschillende modellen nestkasten! Het ene model kan geschikter zijn dan het andere. Voor advies kunt u altijd bij mij terecht.
Ongeacht de manier waarop nestruimte wordt aangeboden zijn de volgende zaken (die in willekeurige volgorde staan) van groot belang:
Invliegopeningen in een muur op het noord-oosten van 'blok III' van de Hessenberg, boven elk raam één (gefotografeerd op 23 Oktober 2009). Bescherming tegen te hoge temperatuur: Zoals een nestkastje voor een Koolmees niet aan een muur op het zuiden, in de volle zon gehangen moet worden, moeten ook andere voorzieningen voor vogels beschermd worden voor oververhitting. Het aanbrengen van voorzieningen is zinloos als de jonge vogels sterven door uitdroging of veel te vroeg de nestruimte verlaten in een poging te ontsnappen aan de hitte. Veel vogels zullen een voorziening in gebruik nemen ook al hangt deze op een verre van ideale plaats. De oudervogels kunnen de gevaren natuurlijk niet altijd goed inschatten. Als je vogels wil helpen moet je dat dus doordacht doen.
Gierzwaluwdakpannen zijn bijvoorbeeld alleen geschikt als ze op een zeer steil dak (minstens 45°) gericht op het noorden worden geplaatst. Bij een minder steile hellingshoek komt de zon midden in de zomer ook op de dakkant gericht op het noorden. Onder dakpannen kan het wel 60°C worden! Dat overleeft natuurlijk geen enkele jonge Gierzwaluw. Oppassen met deze speciale voorzieningen dus!
Maar ook een neststeen welke in een muur wordt ingebouwd moet beschermd worden tegen oververhitting. Een laag muurstenen voor de kast beschermen niet, de zon maakt de stenen gloeiend heet en de hitte wordt erg lang vastgehouden. Neststenen moeten alleen ingebouwd worden in muren gericht op het noorden of oosten (of iets daar tussenin natuurlijk). Hetzelfde geld natuurlijk voor nestkasten. Er zijn wel wat uitzonderingen, zoals een flink overstek waardoor een nestkast ook aan een muur op het zuiden de hele dag niet in de zon komt. Elk geval kritisch bekijken dus.
Dat geldt overigens niet alleen voor plaatsing wat betreft bescherming tegen de zon. In ieder geval kan het beste goed gekeken worden welke voorziening op welke plaats het beste is, wat betreft duurzaamheid, broedsucces en kans op bezetting door Gierzwaluwen.

Voldoende hoogte: De bouw van de vleugels van een Gierzwaluw is perfect voor snelheid en wendbaarheid. Maar voor opsteigen is veel opwaartse kracht nodig en dat leveren de smalle vleugels niet. Daarom heeft een Gierzwaluw een aanloopje nodig om te kunnen vliegen. Een vrije val zorgt ervoor dat er snelheid ontstaat waardoor voldoende opwaartse kracht ontstaat om weg te kunnen vliegen. Daarom moeten alle voorzieningen voor Gierzwaluwen op minstens 4 meter hoogte worden geplaatst. Hier en daar worden misschien wel eens nestruimtes gebruikt op kleinere hoogte, maar bij het aanbrengen van voorzieningen moet rekening worden gehouden met gevaren als katten (die nog wel eens Gierzwaluwen vangen als ze weten dat die regelmatig op een bepaalde plaats binnen bereik langskomen) en langsrijdende auto's. In de regel is een normale woning van twee verdiepingen hoog genoeg zodat onder de dakgoot of bij hoekwoningen in de muur van de zolder of iets dergelijks prima nestvoorzieningen aangebracht kunnen worden. Hier en daar wordt aangegeven dat voorzieningen tot een bepaalde hoogte ingebouwd kunnen worden, maar in gebouwen van project Hessenberg in Nijmegen gebruiken Gierzwaluwen bijvoorbeeld neststenen op zo'n 27 meter hoogte. In Duitsland heb ik Gierzwaluwen openingen in een stuwdam zien invliegen op zeker 30 meter hoogte. Dat soort hoogtes zijn dus zeker geen probleem.

Geschikte invliegopening: Voor Gierzwaluwen zijn verschillende invliegopening mogelijk. Veel gebruikt is een rechthoekige opening van 30 mm hoog en 70 mm breed. Maar zoals Gierzwaluwen op 'natuurlijke nestplaatsen' gebruik maken van allerlei openingen is vanalles mogelijk. Bijvoorbeeld een ronde opening met een diameter van 50 mm of een vierkante van 50 bij 50 mm. Te klein is natuurlijk niet handig omdat de Gierzwaluwen dan niet naar binnen kunnen komen. Bij te grote openingen krijgen Gierzwaluwen al snel concurentie van grotere vogelsoorten.
De invliegopening moet zo'n 2 cm boven de bodem van de nestruimte worden aangebracht. Dit zorgt ervoor dat eitjes en jongen niet zomaar naar buiten kunnen vallen. Een te hoge plaatsing kan het een Gierzwaluw moeilijk maken om naar buiten te komen en is dus niet de bedoeling. Verder kan de invliegopening het beste uit het midden worden aangebracht. Gierzwaluwen zoeken in een holte veiligheid en hoe zullen normaal gesproken zo ver mogelijk van de invliegopening hun nest maken. Daarom is het ook belangrijk de opening niet in het midden te maken, maar juist nabij de zijkant, zodat een duidelijk donkere hoek ontstaat. Zie bijvoorbeeld hoe de openingen in de nestkasten op onderstaande middelste foto zijn geplaatst.

invliegopening in een muur van de woontoren in project Maaswaal. Gefotografeerd op 15 september 2010.   Mijn eigen nestkasten met rechthoekige invliegopeningen met afgeronde hoeken. 29 mei 2010.   Ronde invliegopeningen in de Ziekerstraat in Nijmegen. Gefotografeerd op 20 oktober 2008.


Vrije aanvliegroute: Zoals gezegd moet een Gierzwaluw een vrije val maken als de nestruimte wordt verlaten. Daar moet dan natuurlijk wel ruimte voor zijn. Er is natuurlijk ook ruimte nodig om de nestruimte te bereiken. Daarom moeten voorzieningen niet geplaatst worden als er een grote boom voor staat, er naar buiten toe openslaande ramen onder de voorziening aanwezig zijn of als er bijvoorbeeld kabels vlak onder de invliegopening aanwezig zijn. Naast minimaal 4 meter hoogte is minimaal 3 meter ruimte vóór de voorziening nodig.

Nestruimte oppervlakte: Gierzwaluwen hebben een spanwijdte van ongeveer 40 cm. In de nestruimte houden volwassen vogels de vleugels tegen het lichaam waardoor ze dus een lengte van ruim 20 cm hebben. Het minimale bodemoppervlak is 15 bij 25 cm en een hoogte van minimaal 15 cm. Maar als het kan liever ruimer! De jongen oefenen hun vliegspieren namelijk door op de vleugelpunten op te drukken. Wel zo prettig als de vleugels daarbij gestrekt kunnen worden. Daarom zijn de meeste kant en klare voorzieningen wat ruimer dan het minimum. Ook als er zelf kasten worden gemaakt kunnen er beter wat ruimere maten aangehouden worden, bijv. een bodem van 20 bij 40 cm of iets dat afgestemd is op de mogelijkheden van de situatie.

Nogmaals, voor vragen of hulp kunt u altijd contact met mij opnemen!

Terug naar index-pagina